1. Nieumyślne wyrządzenie szkody pracodawcy.

Kodeks pracy, w art. 114-119 przewiduje odpowiedzialność materialną pracownika, który nieumyślnie wyrządził szkodę pracodawcy. W tym miejscu warto wyjaśnić pojęcie winy nieumyślnej, która może polegać na lekkomyślności lub na niedbalstwie. W pierwszym przypadku pracownik nie wykonując lub nienależycie wykonując obowiązki pracownicze (zachowanie bezprawne) bezpodstawnie przypuszcza, że uniknie wyrządzenia szkody. Z kolei niedbalstwo ma miejsce, gdy pracownik naruszając obowiązki pracownicze (zachowanie bezprawne) nie przewiduje wyrządzenia szkody, mimo że mógł i powinien przewidzieć nastąpienie tego skutku. Oceniając bezpodstawność przypuszczenia co do uniknięcia wyrządzenia szkody oraz możliwości jej przewidzenia należy mieć na uwadze indywidualne cechy pracownika, w szczególności poziom jego inteligencji, doświadczenia zawodowego, rozwoju umysłowego lub wieku.
W świetle art. 115 k.p. pracownik, który nieumyślnie wyrządził szkodę pracodawcy ponosi za nią odpowiedzialność w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda. Warto podkreślić, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających odpowiedzialność pracownika oraz wysokości powstałej szkody ciąży na pracodawcy.
Wysokość odszkodowania z tytułu naprawienia przez pracownika szkody została przez ustawodawcę ograniczona, co reguluje art. 117 k.p. W myśl powołanego przepisu, odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.

2. Umyślne wyrządzenie szkody pracodawcy.

Ograniczenie zakresu odszkodowania, jakie ma miejsce w przypadku nieumyślnego wyrządzenia szkody nie dotyczy sytuacji, w której pracownik spowodował szkodę umyślnie. Wówczas bowiem jest on obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości, co oznacza poniesienie przez pracownika odpowiedzialności za straty, które pracodawca poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono
Umyślne wyrządzenie szkody ma miejsce wówczas, gdy pracownik objął następstwa swojego czynu zamiarem bezpośrednim (pracownik chciał wyrządzić szkodę) lub ewentualnym (pracownik przewidywał możliwość jej powstania i godził się na to). Warto zaznaczyć, że zamiar pracownika musi obejmować nie tylko umyślne naruszenie obowiązków, ale także powstanie szkody.
Odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej.
Zgodnie z art. 120 k.p. w razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej, zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca. Z kolei pracownik ponosi odpowiedzialność wobec pracodawcy, który naprawił „za niego” szkodę na zasadach przedstawionych powyżej, co oznacza, iż zakres odpowiedzialność pracownika wobec pracodawcy zależy od stopnia winy tego pierwszego.
Okoliczności wyłączające lub ograniczające odpowiedzialność pracownika.

Zgodnie z art. 117 § 2 k.p. pracownik nie poniesie odpowiedzialności za szkodę wynikłą w związku z jego działaniem w granicach tzw. dopuszczalnego ryzyka, ponieważ negatywne skutki takiego działania obciążają pracodawcę. Zgodnie z powyższym, pracownik nie będzie zobowiązany do naprawienia szkody spowodowanej np. trudnościami organizacyjnymi.
Okolicznościami wyłączającymi bezprawność zachowania pracownika przejawiającym się w naruszeniu obowiązków pracowniczych są także obrona konieczna (art. 423 k.c.) oraz stan wyższej konieczności (art. 424 k.c.). Oznacza to, że pracownik, który naruszył swoje obowiązki w okolicznościach określonych wskazanymi przepisami nie poniesie odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę.
Zgodnie z art. 117 § 1 k.p. pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania albo zwiększenia.
W razie wyrządzenia szkody przez kilku pracowników każdy z nich ponosi odpowiedzialność za część szkody stosownie do przyczynienia się do niej i stopnia winy. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie stopnia winy i przyczynienia się poszczególnych pracowników do powstania szkody, odpowiadają oni w częściach równych.
Przedawnienie.
Roszczenia pracodawcy o naprawienie szkody, wyrządzonej nieumyślnie przez pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych, przedawniają się z upływem 1 roku od dnia, w którym pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu przez pracownika szkody, nie później jednak niż z upływem 3 lat od jej wyrządzenia. Natomiast roszczenie pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej umyślnie przedawnia się po 3 latach od dnia, w którym poszkodowany pracodawca dowiedział się o szkodzie i jej sprawcy. W każdym przypadku roszczenie odszkodowawcze pracodawcy ulega przedawnieniu z upływem 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę.

Podstawa prawna:
art. 114-122 oraz 291 ustawy z 26.06.1974 r. Kodeks Pracy, Dz. U. 1998, Nr 21, poz. 94.

opracowała: Natalia Śmigielska - PartnerPrawny.pl